Artykuł zaktualizowany 12 września 2026 r.
Gazometria z krwi pępowinowej jest jednym z najważniejszych obiektywnych badań pozwalających ocenić stan kwasowo-zasadowy dziecka w chwili urodzenia. Może pomóc odpowiedzieć na pytanie, czy przed porodem lub podczas porodu doszło do istotnego niedotlenienia.
Ale od razu ważne zastrzeżenie:
niski wynik pH nie jest sam w sobie dowodem błędu przy porodzie, a prawidłowa gazometria nie zawsze zamyka analizę sprawy.
Wynik trzeba zestawić z przebiegiem porodu, zapisem KTG, stanem dziecka po urodzeniu, punktacją Apgar, przebiegiem resuscytacji, wynikami kolejnych badań oraz – jeśli dziecko doznało uszkodzenia neurologicznego – z obrazem encefalopatii, EEG/aEEG i MRI.
To właśnie dlatego gazometria ma tak duże znaczenie także w procesach dotyczących ciężkiego niedotlenienia okołoporodowego.
Co to jest gazometria z krwi pępowinowej?
Gazometria pozwala ocenić równowagę kwasowo-zasadową oraz wymianę gazową.
W wyniku znajdziemy zwykle kilka parametrów:
To rozróżnienie na kwasicę oddechową i metaboliczną jest bardzo ważne.
Krótkotrwałe, ostre zaburzenie wymiany gazowej może powodować przede wszystkim wzrost pCO₂ i spadek pH. Gdy niedotlenienie trwa dłużej i dochodzi do metabolizmu beztlenowego oraz gromadzenia kwasów, rozwija się komponent metaboliczny.
Dlatego w sprawie o niedotlenienie przy porodzie nie interesuje mnie wyłącznie jedna liczba – pH.
Patrzę także na BE/BD, pCO₂, czas pobrania próbki i przede wszystkim na cały obraz kliniczny dziecka.
Współczesny przegląd poświęcony interpretacji krwi pępowinowej podkreśla również, że dla base deficit nie istnieje jedna uniwersalna „norma”, między innymi dlatego, że analizatory wyliczają ten parametr według różnych wzorów.
Krew z tętnicy czy z żyły pępowinowej – dlaczego to ma znaczenie?
Ogromne. Pępowina zawiera dwie tętnice i jedną żyłę.
Dla oceny stanu dziecka bezpośrednio przed urodzeniem szczególnie istotna jest krew z tętnicy pępowinowej. To ona lepiej odzwierciedla stan metaboliczny płodu. Krew żylna pochodzi natomiast z krążenia łożyskowego i może dawać wynik „lepszy” niż krew tętnicza.
Dlatego gdy dostaję dokumentację sprawy i widzę wynik gazometrii, pierwsze pytanie nie brzmi jakie było pH? Najpierw trzeba ustalić, z jakiego naczynia pobrano krew.
Najbardziej wartościowe są prawidłowo pobrane próbki sparowane – z tętnicy i żyły pępowinowej. Pozwalają nie tylko lepiej ocenić stan dziecka, ale także sprawdzić, czy próbki rzeczywiście pochodzą z dwóch różnych naczyń.
To nie jest kwestia czysto teoretyczna. Tętnica pępowinowa jest trudniejsza do nakłucia niż żyła. W badaniach wykazywano, że część próbek opisanych jako para tętnicza i żylna w rzeczywistości mogła pochodzić z tego samego naczynia. Aktualne rekomendacje RANZCOG nadal zwracają uwagę na potrzebę walidowania takich par wyników.
Jeżeli więc w dokumentacji znajdują się dwa niemal identyczne wyniki, także warto zadać pytanie, czy rzeczywiście jeden pochodził z tętnicy, a drugi z żyły.
Czy gazometrię wykonuje się każdemu noworodkowi?
Nie istnieje jedna międzynarodowa zasada nakazująca wykonywanie gazometrii po każdym porodzie.
Są ośrodki, które pobierają krew pępowinową rutynowo. W innych gazometrię wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy przebieg porodu albo stan dziecka budzi niepokój.
I właśnie w takich sytuacjach jej znaczenie jest największe.
Aktualne wytyczne NICE zalecają na przykład wykonanie sparowanej gazometrii z tętnicy i żyły pępowinowej po cesarskim cięciu wykonanym z powodu podejrzenia zagrożenia płodu.
Jeżeli dziecko rodzi się w ciężkim stanie, wymaga resuscytacji albo istnieje podejrzenie encefalopatii niedotlenieniowo-niedokrwiennej – HIE – informacja o równowadze kwasowo-zasadowej staje się szczególnie istotna.
Najnowszy raport American Academy of Pediatrics dotyczący hipotermii leczniczej zaleca uzyskanie gazometrii z krwi pępowinowej lub innej próbki krwi w ciągu pierwszych 60 minut życia przy ocenie noworodka pod kątem HIE i kwalifikacji do leczenia.
Gazometria może być „bronią obosieczną”
Kiedy w 2020 r. pisałam pierwszą wersję tego artykułu, przytoczyłam fragment opinii jednego z biegłych. Nadal uważam, że warto go pozostawić, bo dobrze pokazuje procesowe znaczenie tego badania:
„Ze względów prawnych, w celu uniknięcia pozwania o niedotlenienie podczas porodu, sam wprowadziłem na moim oddziale rutynowe pobieranie krwi pępowinowej po porodzie do badania gazometrycznego i oznaczanie w niej następujących parametrów równowagi kwasowo-zasadowej: pH, pO₂ (ciśnienie parcjalne tlenu), pCO₂ (ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla) i BE – niedobór zasad”.
I rzeczywiście.
Gazometria może działać w obie strony.
Prawidłowy, wiarygodny wynik z tętnicy pępowinowej może być bardzo mocnym argumentem przeciwko tezie, że ciężkie uszkodzenie neurologiczne dziecka jest skutkiem istotnego niedotlenienia śródporodowego.
Z kolei głęboka kwasica metaboliczna u dziecka urodzonego po wielu minutach patologicznego KTG, które następnie wymaga resuscytacji i rozwija encefalopatię, może być bardzo ważnym elementem układanki wskazującej na niedotlenienie.
Ale słowo element jest tutaj kluczowe, ponieważ wynik gazometrii nie jest ostatecznym, czy wystarczającym dowodem.
Co oznacza pH 7,0 w gazometrii noworodka?
To jedno z pytań, które rodzice wpisują w wyszukiwarkę najczęściej.
Wynik pH około 7,0 lub poniżej 7,0 jest bardzo niepokojący, ale nie można interpretować go w oderwaniu od pozostałych danych.
W raporcie ACOG i AAP dotyczącym encefalopatii noworodkowej wskazano, że pH tętniczej krwi pępowinowej poniżej 7,0 albo base deficit wynoszący co najmniej 12 mmol/l zwiększają prawdopodobieństwo, że – jeżeli wystąpiła encefalopatia noworodkowa – miała ona komponent niedotlenieniowo-niedokrwienny związany z okresem porodu.
W tym samym opracowaniu podkreślono, że wraz z nasilaniem kwasicy rośnie ryzyko encefalopatii, ale nawet w przypadku istotnej kwasicy większość noworodków nie będzie miała trwałych zaburzeń neurologicznych. Co równie ważne, sama kwasica metaboliczna nie pozwala ustalić dokładnego momentu rozpoczęcia zdarzenia niedotlenieniowo-niedokrwiennego.
To bardzo ważne także w procesie o błąd medyczny.
A jeśli pH wynosiło 6,9 albo 6,8?
Im głębsza kwasica, tym sytuacja jest poważniejsza i statystycznie większe jest ryzyko niekorzystnego wyniku.
Nie istnieje jednak magiczna granica, po przekroczeniu której można powiedzieć:
„poniżej tej wartości błąd przy porodzie jest udowodniony”.
Ryzyko ma charakter ciągły.
Dlatego nawet pH 6,9 nie odpowiada jeszcze na pytanie, dlaczego dziecko było w takim stanie.
Trzeba wrócić do przebiegu porodu. Czy zapis KTG był prawidłowy? Kiedy pojawiły się deceleracje? Czy wystąpiła długotrwała bradykardia? Czy podawano oksytocynę?Czy doszło do wypadnięcia pępowiny, oddzielenia łożyska albo pęknięcia macicy? O której godzinie podjęto decyzję o cesarskim cięciu, a o której dziecko rzeczywiście się urodziło?
Dopiero połączenie tych informacji pozwala oceniać przyczynę kwasicy.
W jednej z prowadzonych przez nas spraw patologiczne zmiany KTG pojawiały się już około godziny 15:25–15:30, a cesarskie cięcie rozpoczęto dopiero o godzinie 18:00. Po urodzeniu stwierdzono głęboką kwasicę metaboliczną, a dziecko doznało ciężkiego trwałego uszkodzenia neurologicznego. Sprawę opisałam w tekście Błąd porodowy: ponad 1,4 mln zł i miesięczna renta.
Właśnie w takiej sytuacji wynik gazometrii ma sens w zestawieniu z chronologią porodu.
Czy niski Apgar i niskie pH oznaczają to samo?
Nie. Skala Apgar opisuje stan kliniczny noworodka. Gazometria pokazuje jego stan kwasowo-zasadowy. To dwie różne informacje, które mogą się wzajemnie uzupełniać.
Sam niski Apgar nie jest dowodem zamartwicy.
Wspólne stanowisko ACOG/AAP, ponownie potwierdzone w 2025 r., podkreśla, że punktacja Apgar sama w sobie nie może być uznana za dowód asfiksji i nie pozwala przewidywać indywidualnego wyniku neurologicznego dziecka.
Dlatego poprawiam w tym miejscu jedno zdanie z pierwotnej wersji mojego artykułu z 2020 r.
Nie można napisać, że „niska punktacja Apgar świadczy o encefalopatii”.
Może być sygnałem ciężkiego stanu noworodka i jednym z elementów wskazujących na potrzebę dalszej diagnostyki, ale nie jest diagnozą.
Czy pH poniżej 7,0 oznacza, że dziecko będzie miało MPD?
Nie. To szczególnie ważne dla rodziców czytających wyniki tuż po porodzie.
W pierwotnej wersji tego artykułu pisałam zbyt kategorycznie, że MPD może być uznane za następstwo niedotlenienia śródporodowego, jeżeli pH tętniczej krwi pępowinowej wynosi poniżej 7,0, a niedobór zasad przekracza 12 mmol/l.
Dziś sformułowałabym to inaczej. Takie wyniki wzmacniają hipotezę istotnego niedotlenienia, ale zwykle nie wystarczają do wykazania, że niedotlenienie podczas porodu było przyczyną mózgowego porażenia dziecięcego.
ACOG i AAP podkreślają, że istnieje wiele możliwych dróg prowadzących do MPD i encefalopatii noworodkowej. Trzeba uwzględnić między innymi czas i charakter uszkodzenia, przebieg ciąży i porodu, obraz neurologiczny, MRI, inne możliwe przyczyny oraz cały stan kliniczny dziecka.
Co więcej, duży przegląd systematyczny i metaanaliza opublikowane w BJOG wykazały, że związek między wynikami gazometrii pępowinowej a odległymi wynikami neurorozwojowymi jest znacznie bardziej złożony, niż sugerowałoby proste równanie „niskie pH = MPD”.
Czy prawidłowa gazometria wyklucza niedotlenienie podczas porodu?
Prawidłowo pobrana i wiarygodna gazometria z tętnicy pępowinowej może być bardzo ważnym argumentem przeciwko tezie o istotnym, ostrym niedotlenieniu śródporodowym.
Ale zanim wyciągniemy taki wniosek, trzeba sprawdzić czy mamy wynik z tętnicy czy tylko z żyły, czy próbki tętnicza i żylna rzeczywiście zostały prawidłowo oznaczone, kiedy pobrano krew i czy cały obraz kliniczny odpowiada wynikowi.
W raporcie ACOG/AAP wskazano, że przy tętniczym pH powyżej 7,20 udział ostrego niedotlenienia śródporodowego w powstaniu encefalopatii jest mało prawdopodobny.
Słowo „mało prawdopodobny” znowu jest jednak bardziej właściwe niż „niemożliwy”.
Medycyna – i procesy medyczne – rzadko są aż tak zerojedynkowe.
Co jeśli gazometrii w ogóle nie wykonano?
To pytanie pojawia się w prowadzonych przeze mnie sprawach bardzo często.
Dziecko rodzi się w ciężkim stanie. Ma niski Apgar. Jest resuscytowane. Później rozpoznawana jest encefalopatia. W dokumentacji nie ma jednak gazometrii krwi pępowinowej.
Czy to oznacza, że jeśli nie ma gazometrii, to nie da się udowodnić niedotlenienia?
Nie. Brak tego badania pozbawia nas jednego z ważnych obiektywnych dowodów, ale nadal pozostają inne źródła informacji: zapis KTG, przebieg porodu, Apgar, dokumentacja resuscytacji, gazometria wykonana dziecku po urodzeniu, mleczany, badanie neurologiczne, aEEG/EEG, MRI mózgu, dokumentacja hipotermii leczniczej czy badanie histopatologiczne łożyska.
Trzeba również ustalić, dlaczego gazometrii nie wykonano mimo ciężkiego stanu dziecka i czy w danych okolicznościach istniały wskazania do pobrania próbki.
Z perspektywy procesowej brak dokumentacji nie powinien automatycznie działać przeciwko pacjentowi. Sąd Najwyższy już w wyroku z 15 października 1997 r., sygn. III CKN 226/97, wskazał, że niedające się usunąć braki w dokumentacji lekarskiej nie mogą być wykorzystywane w procesie na niekorzyść pacjenta.
O znaczeniu takich braków pisałam szerzej tutaj: Braki w dokumentacji medycznej kontra pacjent.
Gdzie znaleźć wynik gazometrii po porodzie?
Najpierw warto przejrzeć dokumentację noworodka, a nie tylko dokumentację matki.
Wynik może znajdować się na osobnym wydruku z analizatora, w dokumentacji oddziału neonatologicznego, karcie resuscytacji noworodka albo w wynikach laboratoryjnych dołączonych do historii choroby.
Jeżeli dziecko zostało przewiezione do innego szpitala, trzeba także uzyskać dokumentację z ośrodka przyjmującego.
Przy analizie sprawy o niedotlenienie proszę zwykle o szereg dokumentów, a nie pojedynczy wynik. Dopiero analiza całości pozwala próbować odpowiedzieć na najważniejsze pytanie:
co wydarzyło się z dzieckiem przed urodzeniem i czy można było temu zapobiec?
Najczęstsze pytania o gazometrię z krwi pępowinowej
Czy pH 7,0 u noworodka jest prawidłowe?
Nie. Taki wynik wskazuje na istotną kwasicę i wymaga interpretacji razem z BE/BD, stanem dziecka i przebiegiem porodu. pH ≤7,0 jest także jednym z parametrów uwzględnianych w aktualnych algorytmach oceny noworodków z podejrzeniem HIE.
Czy pH 6,9 oznacza niedotlenienie?
Jest wynikiem silnie przemawiającym za poważnym zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, ale samo pH nie określa ani dokładnej przyczyny, ani czasu jej wystąpienia. Trzeba ocenić między innymi komponent metaboliczny oraz przebieg porodu.
Który wynik jest ważniejszy – z tętnicy czy z żyły pępowinowej?
Dla oceny stanu płodu ważniejsza jest krew z tętnicy pępowinowej. Najlepiej dysponować sparowanymi i zwalidowanymi wynikami z tętnicy oraz żyły.
Czy niski Apgar oznacza niedotlenienie?
Nie. Apgar opisuje stan kliniczny noworodka, ale sam nie jest dowodem zamartwicy ani nie pozwala ustalić przyczyny późniejszych problemów neurologicznych.
Czy brak gazometrii uniemożliwia sprawę o błąd porodowy?
Nie. Utrudnia ocenę, ponieważ brakuje ważnego obiektywnego dowodu, ale przyczynę stanu dziecka można badać także na podstawie KTG, dokumentacji porodu, resuscytacji, badań noworodka, obrazowania mózgu i opinii biegłych.
Czy z gazometrii można ustalić, kiedy dokładnie doszło do niedotlenienia?
Nie z samej gazometrii. Wynik trzeba zestawić z KTG, przebiegiem klinicznym i innymi badaniami. ACOG/AAP wprost wskazuje, że metaboliczna kwasica sama nie określa czasu rozpoczęcia zdarzenia niedotlenieniowo-niedokrwiennego.
Źródła, na których opiera się aktualizacja
Aktualizując artykuł, uwzględniłam przede wszystkim najnowszy Clinical Report American Academy of Pediatrics z 2026 r. dotyczący hipotermii leczniczej w HIE, przegląd dotyczący interpretacji pH i gazometrii krwi pępowinowej opublikowany w American Journal of Obstetrics & Gynecology, stanowiska ACOG/AAP dotyczące encefalopatii noworodkowej i punktacji Apgar, aktualne zalecenia NICE dotyczące pobierania sparowanych gazometrii przy podejrzeniu zagrożenia płodu oraz systematyczny przegląd i metaanalizę BJOG dotyczącą związku gazometrii z późniejszym rozwojem neurologicznym dziecka.
Jolanta Budzowska, radca prawny
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }